के हो नाना पाटेकरको ज्यान लिने कार्डियाक एरेस्ट ?

बलिउडका वरिष्ठ अभिनेता नाना पाटेकरको ७५ वर्षको उमेरमा गोवामा कार्डियाक एरेस्टका कारण निधन भएको छ।

गोवास्थित आफ्नो निवासमा अचेत अवस्थामा भेटिएका पाटेकरलाई तत्काल मणिपाल अस्पताल पुर्‍याइए पनि उनलाई चिकित्सकले बचाउन सकेनन्। उनलाई करिब ४५ मिनेटसम्म लगातार सीपीआर दिइएको थियो । तर बिहान ५:२० बजे उनलाई चिकित्सकले मृत घोषणा गरे ।

आखिर के हो त अन्ना अर्थात् नाना पाटेकरको ज्यान लिने कार्डियाक एरेस्ट ? हृदयाघातभन्दा कसरी फरक छ?

कार्डियाक एरेस्ट भनेको मुटुले अचानक रगत पम्प गर्न बन्द गर्ने अवस्था हो। मुटुको विद्युतीय प्रणालीमा गम्भीर गडबडी हुँदा यस्तो अवस्था आउन सक्छ। समयमै उपचार नपाए केही मिनेटमै ज्यान जान सक्ने भएकाले यसलाई अत्यन्तै आपतकालीन अवस्था मानिन्छ।

कार्डियाक एरेस्ट र हृदयाघात एउटै समस्या होइनन्। कार्डियाक एरेस्ट मुख्यतः मुटुको विद्युतीय गतिविधिमा समस्या आएर मुटुको पम्पिङ बन्द हुँदा हुन्छ भने हृदयाघात मुटुमा रगत पुर्‍याउने धमनी बन्द हुँदा हुन्छ। तर हृदयाघातले पछि कार्डियाक एरेस्ट निम्त्याउन सक्छ।

कार्डियाक एरेस्टका प्रमुख लक्षणमा अचानक बेहोस हुनु, सामान्य रूपमा सास नफेर्नु वा सास बन्द हुनु र नाडी नचल्नु पर्छन्। यस्तो अवस्थामा तुरुन्तै आपतकालीन स्वास्थ्य सेवा बोलाउनुपर्छ। बिरामीलाई सकेसम्म छिटो सीपीआर सुरु गर्नुपर्छ र उपलब्ध भए एईडी प्रयोग गर्नुपर्छ।

कार्डियाक एरेस्टमा हरेक सेकेन्ड महत्वपूर्ण हुन्छ। त्यसैले शंका लागेमा ढिला नगरी आपतकालीन सहायता लिनु आवश्यक छ।

कसरी बच्ने त कार्डियाक एरेस्टबाट ?

कार्डियाक एरेस्ट अर्थात् मुटुले अचानक रगत पम्प गर्न बन्द गर्ने अवस्था अत्यन्तै गम्भीर आपतकाल हो। मुटुको विद्युतीय प्रणालीमा गडबडी हुँदा यस्तो अवस्था आउन सक्छ। समयमै उपचार नपाए केही मिनेटमै ज्यान जाने जोखिम हुने भएकाले यसको रोकथाम र जोखिम नियन्त्रण महत्वपूर्ण मानिन्छ।

मुटुमैत्री खानपान अपनाउनुहोस्

मुटुलाई स्वस्थ राख्न दैनिक खानामा सागसब्जी, फलफूल, फाइबरयुक्त खाद्यान्न तथा स्वस्थ बोसो समावेश गर्नुपर्छ। अत्यधिक नुन, चिनी, तारेका तथा प्याकेटमा पाइने खानेकुरा कम गर्न चिकित्सकहरूले सुझाव दिने गर्छन्।

नियमित व्यायाम आवश्यक

नियमित शारीरिक गतिविधिले मुटुको मांसपेशी बलियो बनाउन र रक्तसञ्चार सुधार गर्न मद्दत गर्छ। सामान्यतया स्वस्थ वयस्कले हप्तामा कम्तीमा १५० मिनेट मध्यम तीव्रताको शारीरिक गतिविधि गर्ने लक्ष्य राख्न सक्छन्।

रक्तचाप, मधुमेह र कोलेस्ट्रोल नियन्त्रण

उच्च रक्तचाप, मधुमेह र उच्च कोलेस्ट्रोलजस्ता समस्याले मुटुसम्बन्धी जोखिम बढाउन सक्छन्। त्यसैले नियमित स्वास्थ्य परीक्षण गराउने र चिकित्सकको सल्लाहअनुसार उपचार तथा औषधि सेवन गर्ने महत्वपूर्ण हुन्छ।

धुम्रपान र अत्यधिक मद्यपानबाट टाढा रहनुहोस्

धुम्रपान तथा सुर्तीजन्य पदार्थले मुटु र रक्तनलीमा नकारात्मक असर पार्न सक्छ। अत्यधिक मद्यपानले पनि मुटुको धड्कनमा समस्या निम्त्याउन सक्ने भएकाले यस्ता बानीबाट टाढा रहनु स्वास्थ्यका लागि फाइदाजनक हुन्छ।

तनाव कम गर्दै पर्याप्त निद्रा लिनुहोस्

दीर्घकालीन तनाव व्यवस्थापन गर्न नियमित आराम, योग, ध्यान वा गहिरो श्वासप्रश्वासजस्ता अभ्यास उपयोगी हुन सक्छन्। पर्याप्त र गुणस्तरीय निद्रा पनि मुटुको स्वास्थ्यका लागि महत्वपूर्ण छ।

पारिवारिक इतिहास भए विशेष सावधानी

परिवारमा कम उमेरमै मुटुरोग वा अचानक हृदयघातबाट मृत्यु भएको इतिहास छ भने चिकित्सकसँग परामर्श गरी आवश्यक परीक्षण गराउनु उचित हुन्छ। विशेषगरी ईसीजी वा अन्य मुटुसम्बन्धी परीक्षण आवश्यक पर्न सक्छ।

आपतकालमा सीपीआर र एईडी जीवनरक्षक

कार्डियाक एरेस्ट भएको अवस्थामा बिरामीलाई तत्काल सीपीआर सुरु गर्नु र उपलब्ध भए एईडी प्रयोग गर्नु अत्यन्त महत्वपूर्ण हुन्छ। त्यसैले परिवार तथा समुदायका सदस्यले आधारभूत सीपीआर तालिम लिनु जीवन बचाउने महत्वपूर्ण सीप हुन सक्छ।

कार्डियाक एरेस्ट सधैं रोक्न सकिँदैन, तर स्वस्थ जीवनशैली, जोखिम कारकको नियन्त्रण र नियमित स्वास्थ्य परीक्षणले मुटुसम्बन्धी जोखिम घटाउन महत्वपूर्ण भूमिका खेल्न सक्छ।